Τρίτη, 8 Δεκεμβρίου 2015

Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση και Βαλκανική Ασφάλεια [2015-2016]



Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση και Βαλκανική Ασφάλεια

Ζ΄Εξάμηνο
Δημήτρης Καιρίδης- Μαριλένα Κοππά
Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών
Πάντειο Πανεπιστήμιο
Φθινόπωρο 2015

Ώρες Διδασκαλίας: Κάθε Τρίτη 11-2 μμ, αίθουσα ΣΤ5, Νέο Κτίριο
Δημήτρης Καιρίδης
Ώρες Γραφείου: Κάθε Τρίτη 2-3 μμ, Γ10, 3ος όροφος, ΔΕΣΚοι
Στοιχεία Επικοινωνίας: 6944 917456, keridis@panteion.gr
Μαριλένα Κοππά
´Ωρες γραφείου: (θα ανακοινωθούν προσεχώς)
Στοιχεία επικοινωνίας: 6974 477977, mkoppa@otenet.gr

Περιγραφή του μαθήματος

Το μάθημα εξετάζει το περιβάλλον ασφαλείας της σύγχρονης Βαλκανικής και τη θέση της περιοχής στην ευρύτερη ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική. Το μάθημα εκκινεί από την κριτική συζήτηση του αντι-βαλκανικού στερεότυπου και της νεότερης ιστορίας της Βαλκανικής, από τη διάλυση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και μετά. Ο στόχος είναι η εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τα προβλήματα εθνο-δόμησης και συγκρότησης νεωτερικών εθνικών κρατών ως γενεσιουργού αιτίας της βίας και της αστάθειας που ταλαιπωρεί την περιοχή. Για το σκοπό παρουσιάζονται και αναλύονται δυο από τα πιο γνωστά προβλήματα ασφαλείας, το Γιουγκοσλαβικό και το Κυπριακό.

Στο δεύτερο μέρος θα εξεταστεί η ευρωπαϊκή προοπτική των Βαλκανικών χωρών. Αφού μελετηθεί η πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ, θα επιχειρηθεί μια εξέταση της ευρωπαϊκής πορείας τόσο των χωρών που ήδη έχουν ενταχθεί στην ´Ενωση  (Σλοβενία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Κροατία), όσο και αυτών που είναι υποψήφιες ή εν δυνάμει υποψήφιες χώρες (Δυτικά Βαλκάνια και Τουρκία). Οι εσωτερικές εξελίξεις και δυναμικές θα μελετηθούν μαζί με τις διεργασίες στο εσωτερικό της ΕΕ και τη στάση των κρατών μελών μπροστά σε μια νέα ενδεχόμενη διεύρυνση. Σύντομη αναφορά θα γίνει και στην Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας.

Υποχρεώσεις

Πέρα από την τακτική παρακολούθηση του μαθήματος, ο τελικός βαθμός διαμορφώνεται από την γραπτή εξέταση στο τέλος του εξαμήνου. Προαιρετικά, μπορεί να υποβληθεί και μία εργασία από κάθε φοιτητή/τρια έκτασης 5.000 λέξεων μαζί με τη βιβλιογραφία και τις υποσημειώσεις, με θέμα που θα έχει συμφωνηθεί με τον διδάσκοντα και η οποία θα αποτελεί το 25% του βαθμού.


Εγχειρίδια/Ύλη

Το βασικό εγχειρίδιο για το πρώτο μέρος (Δημήτρης Καιρίδης) του μαθήματος είναι το βιβλίο του Δημήτρη Καιρίδη με τίτλο «Εθνικισμός, Εθνοτικές Συγκρούσεις και Διεθνείς Σχέσεις στα Βαλκάνια: Θεωρία και Πράξη», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης. Χρήσιμα, επίσης, είναι τα βιβλία: α) Mazower Mark, Τα Βαλκάνια, Αθήνα, Εκδόσεις Πατάκη, 2002, το οποίο αποτελεί μια σύντομη ιστορική επισκόπηση της βαλκανικής ιστορίας και των βασικών αξόνων της και β) Ντόκος Θάνος & Φίλιππος Πιέρρος, επιμ., Τα Βαλκάνια μετά τον πόλεμο του Κοσυφοπεδίου, Αθήνα, Ι. Σιδέρης 2000, το οποίο παρουσιάζει τα ζητήματα ασφαλείας που απασχόλησαν με ένταση τα δυτικά Βαλκάνια κατά την κρίσιμη δεκαετία του 1990.

Επιπρόσθετα, στο keridis.blogspot.gr έχουν αναρτηθεί και μια σειρά άρθρων στα Αγγλικά που συνιστούν μια χρήσιμη βιβλιογραφία για όσους φοιτητές θέλουν να εμβαθύνουν και ταυτόχρονα αποτελούν την εξεταστέα ύλη για όλους τους αγγλόφωνους φοιτητές Erasmus.

Για το δεύτερο μέρος του μαθήματος (Μαριλένα Κόππα) δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο εγχειρίδιο αλλά άρθρα στα αγγλικά που είναι αναρτημένα κάτωθι.

IMPORTANT NOTE FOR ALL ERASMUS STUDENTS:
THE COURSE GRADE DEPENDS ON ONE FINAL EXAM AT THE END OF THE SEMESTER. YOU CAN HELP YOURSELF BY WRITING A 5,000-WORD PAPER WHICH CAN PROVIDE 25% OF YOUR FINAL GRADE, ON A TOPIC AGREED BY THE TUTORS. THE DEADLINE FOR SUBMITTING THE PAPER IS THE DAY OF THE FINAL EXAM. THE READING LIST FOR THE FINAL EXAM IS IN ENGLISH AND HAS BEEN UPLOADED ON THIS BLOGSPOT EITHER ON THIS SPECIFIC POST OR THE ONE JUST BEFORE (UNDER THE TITLE “BALKAN SECURITY BIBLIOGRAPHY”). IT CAN HELP TO WATCH THE VIDEO OF MY LECTURE ON THE CASE OF FORMER YUGOSLAVIA FROM THE 2015 OLYMPIA SUMMER ACADEMY.  
  


Πρόγραμμα διαλέξεων
Α’ μέρος (Δημήτρης Καιρίδης)

1η Εβδομάδα
  • Εισαγωγή στις «σπουδές ασφαλείας»/στρατηγικές σπουδές
  • Η βαλκανική ασφάλεια ως υποσύστημα της ευρωπαϊκής
Ερωτήσεις:
  1. Τι εννοούμε με τον όρο «ασφάλεια», «σπουδές ασφαλείας»/«στρατηγικές σπουδές»;
  2. Πόσο αυτόνομη υπήρξε ιστορικά η «βαλκανική ασφάλεια» και πόσο επηρεάζεται από τους ευρύτερους ευρωπαϊκούς συσχετισμούς;
Βιβλιογραφία
  1. Buzan Barry & Lene Hansen, The Evolution of International Security Studies, Ch. 1, 2, 6 & 7,
  2. Buzan Barry & Ole Waever, “The Balkans and Turkey”, Regions and Powers, The Structure of International Security, Ch. 12,
  3. Καιρίδης Δημήτρης, Κεφ. 3.
2η Εβδομάδα
  • Εισαγωγή στον εθνικισμό και στις εθνοτικές συγκρούσεις
  • Το βαλκανικό πρόβλημα ασφάλειας ως πρόβλημα εθνοτικών συγκρούσεων
Ερωτήσεις:
  1. Τι είναι ο εθνικισμός και πόσο πρόσφατος είναι;
  2. Ποιές είναι οι διαφορετικές προσεγγίσεις των εθνοτικών συγκρούσεων;
Βιβλιογραφία
Καιρίδης Δημήτρης, Κεφ. 1 και 2.

3η Εβδομάδα
  • Αποδομώντας το στερεότυπο του «βαλκανισμού»
  • Ξαναδιαβάζοντας τη νεότερη βαλκανική ιστορία
Ερωτήσεις:
  1. Από τι αποτελείται το αντι-βαλκανικό στερεότυπο και τι εξυπηρετεί;
  2. Πόσο βίαια υπήρξαν τα Βαλκάνια στη νεότερη εποχή;
Βιβλιογραφία
  1. Παπούλια Βασιλική, Από την Αυτοκρατορία στο Έθνος-Κράτος,
  2. Stavrianos Lefteris S., The Balkans since 1453,
  3. Deringil Selim, The Well-Protected Domains,
  4. Mazower Mark, Τα Βαλκάνια,
  5. Καιρίδης Δημήτρης, Κεφ. 3.

4η Εβδομάδα
  • Οι πόλεμοι για τη διαδοχή της Γιουγκοσλαβίας
  • Η επιστροφή των Βαλκανίων και οι νέες διεθνοπολιτικές θεωρίες
Ερωτήσεις:
  1. Γιατί διαλύθηκε η Γιουγκοσλαβία;
  2. Ποιος ο ρόλος του διεθνούς παράγοντα στη γιουγκοσλαβική τραγωδία;
Βιβλιογραφία
  1. Bideleux Robert & Ian Jeffries, The Balkans - A post-communist history,
  2. Judt Tony, Η Ευρώπη μετά τον Πόλεμο, Κεφ. ΧΧ & ΧΧΙ,
  3. Woodward Susan L., Balkan Tragedy,
  4. Ramet Sabrina Petra, War in the Balkans,
  5. Burg Steven L. &S Paul S. Shoup, The War in Bosnia,
  6. Posen Barry R., The Security Dilemma and Ethnic Conflict,
  7. Thomas Robert, The Politics of Serbia in the 1990s,
  8. Vickers Miranda, Between Serb and Albanian - A History of Kosovo,
  9. Vickers Miranda & James Pettifer, Albania-From Anarchy to a Balkan Identity,
  10. Καιρίδης Δημήτρης, Κεφ. 3 και 4.

5η Εβδομάδα
Το Κυπριακό πρόβλημα και οι διάφορες όψεις του
Το Κυπριακό ως μια «ιστορία χαμένων ευκαιριών»
Ερωτήσεις:
Ποιοί παράγοντες δημιούργησαν το Κυπριακό πρόβλημα;
Ποιά η σχέση του Κυπριακού με το «Ανατολικό Ζήτημα», την αποικιοκρατία, τον Ψυχρό Πόλεμο και τον εθνικισμό;
Γιατί το Κυπριακό δεν υπήρξε μια «ιστορία χαμένων ευκαιριών»;
Βιβλιογραφία:
  1. Χατζηβασιλείου Ευάνθης, Το Κυπριακό Ζήτημα, 1878-1960-Η συνταγματική πτυχή,
  2. Τερλεξής Πανταζής, Διπλωματία και Πολιτική του Κυπριακού-Ανατομία ενός λάθους,
  3. Παπαπολυβίου Πέτρος κ.α., επιμ., Το Κυπριακό και το Διεθνές Σύστημα, 1645-1974: Αναζητώντας θέση στον κόσμο,
  4. Hannay David, Cyprus - The Search for a Solution,
  5. Heraklides Alexis, The Cyprus Gordian Knot: An Intractable Ethnic Conflict
  6. Πρωτόπαπας Βασίλης, Εκλογική ιστορία της Κύπρου - Πολιτευτές, κόμματα και εκλογές στην Αγγλοκρατία 1878-1960,
  7. Στεφανίδης Ιωάννης, Εν ονόματι του έθνους - Πολιτική κουλτούρα, αλυτρωτισμός και αντιαμερικανισμός στη μεταπολεμική Ελλάδα, 1945-1967,
  8. Καιρίδης Δημήτρης, Κεφ. 5.
6η Εβδομάδα
Πόσο εθνοτικές είναι οι εθνοτικές συγκρούσεις; Ο εθνικισμός τότε και τώρα και η νέα Ευρώπη
  1. Judt Tony, Η Ευρώπη μετά τον Πόλεμο, Κεφ. ΧΧII,
  2. Gagnon V. P., Jr., Ethnic nationalism and International Conflict: The Case of Serbia,
  3. Καιρίδης Δημήτρης, Συμπεράσματα.


Β’ Μέρος (Μαριλένα Κοππά)

7η Εβδομάδα

Η πολιτική Διεύρυνσης της ΕΕ. Ιστορικό, κριτική. Τα κύματα διεύρυνσης.

Το καλύτερο ως τώρα βιβλίο είναι των Avery/Cameron, "Enlargement of the European Union", Bloomsbury T &T Clark, 1999
Δείτε επίσης και το Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 22ης Νοεμβρίου 2012 σχετικά με τη Διεύρυνση: πολιτικές, κριτήρια και στρατηγικά συμφέροντα της ´Ενωσης (2012/2025 INI) ´Εκθεση Μ.Ε.Κοππά

 8η Εβδομάδα

Βουλγαρία και Ρουμανία: η δύσκολη ένταξη

Θα στηριχτούμε κυρίως σε εκθέσεις προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

9η Εβδομάδα

Τουρκία και η ενταξιακή προοπτική. Υπάρχει ρεαλιστικό σενάριο;

Akcapar Burak, Turkey's New European Era. Foreign Policy on the road to European membership, Rowman and Littlefield, 2007
"EU and Turkey: bridging the differences",  Economic Development Foundation, 2011
Roubanis Ilia, Koppa Marilena, "Dark Knights in the Balkans: for how long will the EU remain the only 'game' in town", Hellenic Review, vol., 18, pp.87-115

10η Εβδομάδα

Δυτικά Βαλκάνια. Από τη Σύνοδο Κορυφής της Θεσσαλονίκης το 2003 , εντεκα χρόνια μετά

"The European Future of the western Balkans. Thessaloniki@10 (2003-2013)", Institute for Security Studies , Paris 2013
Σωτήρης Βαλντέν, "Τα Βαλκάνια και η Ευρώπη μετά τον πόλεμο του Κοσόβου", στο " Τα Βαλκάνια μετά τον πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου", Ντόκος/Πιέρρος επιμ., , εκδ., Σιδέρης, 2000

11η Εβδομάδα

Πέρα από τη Διεύρυνση: Η πολιτική Γειτονίας της ΕΕ. Που σταματάει η Ευρώπη;

" The limits of enlargement- lite: european and russian power in the troubled neighbourhood", Popescu/ Wilson, Policy Report, European Council on Foreign Relations, 2009

12η Εβδομάδα

Συμπεράσματα. Οι προοπτικές